Gıdaya Uygun Plastik Kap Nasıl Anlaşılır? Simge, Belge, Mevzuat

Kısa cevap: plastik kabın gıdaya uygun olduğunu etiket, belge ve kullanım koşulu birlikte gösterir. Kapta ya da ambalajında “gıda ile temasa uygundur” ibaresi veya bardak-çatal simgesi yer alır. Ayrıca tedarikçi, kabın mevzuata uygunluğunu yazılı bir beyanla belgeler.

Geri dönüşüm kodu ise tek başına gıdaya uygunluk anlamına gelmez. Bu rehberde öncelikle Türk Gıda Kodeksi hükümlerini ve AB karşılıklarını özetliyoruz. Ardından işletmenin tedarikçiden istemesi gereken belgeleri listeliyoruz.

Plastik kabın gıdaya uygun olduğu nasıl anlaşılır?

Uygunluğu tek bir işarete değil, dört adımlı bir kontrole bağlayın. Öncelikle etikete, ardından belgeye, sonra kullanım koşuluna ve en son kabın durumuna bakın.

1. Etiket: “gıda ile temasa uygundur” ibaresi, kullanım amacını anlatan bir ifade veya bardak-çatal simgesi.
2. Belge: tedarikçinin yazılı uygunluk beyanı ve üretici işletmenin kayıt numarası.
3. Koşul: beyanda yazan gıda türü, en yüksek sıcaklık ve temas süresi.
4. Durum: çatlak, çizik, şekil bozukluğu veya renk değişimi olmayan bir kap.

Bu adımlardan biri eksikse kabı gıdaya uygun saymayın. Özellikle toptan alımda belge, etiketten daha güçlü bir kanıttır; çünkü beyan kabın hangi koşulda test edildiğini de söyler.

Türkiye'de hangi mevzuat geçerli?

Türkiye'de plastik gıda kaplarını iki ana metin düzenler. Yönetmelik bütün malzemeler için genel kuralı koyar; Tebliğ ise buna ek olarak plastiklere özel limitleri ve izinli madde listesini verir. Bakanlık her iki metni de AB mevzuatıyla uyumlu hazırladı; dolayısıyla AB'ye ihracatta da aynı mantık geçerlidir.

Tebliğde 2023/33 sayılı değişiklik 6 Mayıs 2024 tarihli Resmî Gazete'de çıktı ve uyum için 1 Ocak 2026 tarihini verdi. Bu nedenle tedarikçinin beyanı güncel metne atıf yapmalı.

Bardak-çatal simgesi ne demek?

Bardak-çatal simgesi, malzemenin gıda ile temas için üretildiğini gösteren resmî işarettir. Yönetmeliğin 13'üncü maddesi bu simgeyi “gıda ile temasa uygundur” ibaresiyle ve “çorba kaşığı” gibi kullanım ifadeleriyle eş tutar. Dolayısıyla üç işaretten biri yeterlidir.

Ancak simge her kapta zorunlu değildir. Aynı madde, gıda için olduğu açıkça belli olan ürünlerde bu bilgiyi aramaz. Bu yüzden simgesiz bir yemek kabını hemen reddetmeyin, belgesine bakın.

Üzeri çizili bardak-çatal simgesi ise Yönetmelik ekinde yer almaz. Buna karşın bazı üreticiler bu işaretle ürünün gıda için olmadığını belirtir; böyle bir kaba yiyecek koymayın.

Geri dönüşüm kodu gıdaya uygunluk demek mi?

Hayır, kabın altındaki üçgenin içindeki rakam yalnızca plastiğin türünü söyler. Örneğin 1 PET, 5 PP demektir. Oysa gıdaya uygunluk, plastiğin izinli maddelerle üretimine ve migrasyon limitlerini aşmamasına bağlıdır.

Aynı “5” kodunu taşıyan bir boya kovası, bu nedenle gıda kabının yerini tutmaz. Aşağıdaki tablo ise kap üzerindeki işaretlerin neyi kanıtladığını ve neyi kanıtlamadığını yan yana koyar.

Migrasyon nedir, limitler ne kadar?

Migrasyon, plastikteki maddelerin temas sırasında gıdaya geçmesidir. Tebliğ bu geçişi iki ayrı limitle sınırlar: toplam (genel) migrasyon ve spesifik migrasyon.

Toplam migrasyon limiti, gıdaya değen yüzeyin her desimetrekaresi için 10 miligramdır (10 mg/dm²). Bebek ve küçük çocuk gıdalarına değen malzemelerde ise sınır 60 mg/kg'dır. Üstelik AB 10/2011 sayılı Tüzüğün 12'nci maddesi de aynı 10 mg/dm² değerini kullanır.

Spesifik migrasyon limiti ise tek bir maddeye bakar ; Tebliğ bu limiti gıdanın kilogramı başına miligram (mg/kg) olarak verir. Tebliğin Ek-1 listesi, özellikle sınır koyduğu her madde için bu değeri ayrı ayrı belirler.

Gıdanın türü testi nasıl değiştirir?

Laboratuvar testte genellikle gerçek gıda yerine gıda benzeri kullanır. Tebliğ No 2019/43, bu benzerleri gıdanın sulu, asitli, alkollü, yağlı ya da kuru olmasına göre ayırır. Dolayısıyla soğuk meze için yapılan test, yağlı sıcak yemeği otomatik olarak kapsamaz.

Bu yüzden teklif isterken ürününüzün sulu, asitli ya da yağlı olduğunu tedarikçiye yazın. Böylece beyanın sizin gıdanızı kapsayıp kapsamadığını baştan netleştirirsiniz.

Uygunluk beyanı nedir, neleri içerir?

Uygunluk beyanı, üreticinin kabın gıda ile temas mevzuatına uyduğunu yazılı olarak bildirdiği belgedir. Yönetmeliğin 14'üncü maddesi bu beyanı zorunlu tutar; Tebliğin Ek-3'ü ise içeriğini sayar. Ayrıca AB'de aynı belgenin adı declaration of compliance (DoC) olarak geçer.

• Beyanı düzenleyen işletmenin adı ve adresi
• Ürünün adı, temel özellikleri ve beyan tarihi
• Uygunluğun dayandığı mevzuat hükümleri
• Kısıtlamaya tabi maddeler için spesifik migrasyon bilgisi
• Temas edeceği gıda türleri
• Temas süresi, sıcaklık ve depolama koşulları
• Uygunluğu doğrulanan en yüksek yüzey/hacim oranı

Kabın bileşimi ya da üretim şekli migrasyonu etkileyecek biçimde değişirse üretici beyanı yeniler. Dolayısıyla eski tarihli bir beyanı kabul etmeden önce ürün kodunu ve tarihini kontrol edin.

Sıcaklık ve kullanım koşulu neden belirleyici?

Gıdaya uygunluk sınırsız değildir; aksine yalnız beyanda yazan gıda türü, sıcaklık ve süre için geçerlidir. Örneğin soğuk meze için test edilen bir kap, sıcak dolum için onay taşımaz.

Genel kural olarak PP ısıya dayanır ve sıcak yemekte öne çıkar. PET ise buna karşın soğuk gıdaya ve şeffaf vitrin sunumuna uygundur. İki malzemenin ayrıntılı karşılaştırması için PP mi PET mi rehberimize bakın.

Ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı, üründeki mikrodalga, en yüksek sıcaklık ve bulaşık makinesi talimatlarına uymayı önerir. Aksi halde plastiğin yapısı zayıflar ve bu durumda gıdaya madde geçişi artar.

İşletme tedarikçiden hangi belgeleri istemeli?

Toptan kap alan bir işletme en az uygunluk beyanını, kullanım koşullarını ve üreticinin kayıt bilgisini istemeli. Buna ek olarak aşağıdaki liste, tedarikçi dosyanızda bulunması gereken belgeleri sıralar.

• Uygunluk beyanı: ürün koduna özel, tarihli ve güncel mevzuata atıflı.
• Kullanım koşulları: gıda türü, en yüksek sıcaklık, temas süresi ve mikrodalga talimatı.
• İşletme kayıt numarası: Yönetmelik bu numaranın ürünle birlikte bulunmasını ister.
• Migrasyon test özeti: beyanın dayandığı test koşulları ve sonuçları.
• Tesis sertifikası: örneğin BRCGS Packaging Materials gibi ambalaj güvenliği sertifikaları.
• Parti bilgisi: izlenebilirlik için koli etiketindeki üretim partisi.

Özellikle market zincirine veya yurt dışına ürün veriyorsanız bu dosyayı kendi gıda güvenliği kayıtlarınızda saklayın. Böylece bir denetimde kabın kaynağını ve uygunluğunu hızla gösterirsiniz.

Tek kullanımlık plastik kabı tekrar kullanmak doğru mu?

Satış ambalajı olarak hayır, çünkü Yönetmeliğin 21'inci maddesi gıdayı piyasada koruyan ve ona doğrudan değen plastik ambalajı tek kullanımlık sayar. Bu kuralın tek istisnası, yapısı değişmeyen ve hijyen koşulunu sağlayan plastik su damacanasıdır.

Tüketici tarafında da Bakanlık tek kullanımlık plastikleri tekrar tekrar kullanmamayı önerir; zira yıkama ve ısı yüzeyi zayıflatır. Bunun yanı sıra çatlak, çizik, sararma ya da şekil bozukluğu olan kapları hiç kullanmayın.

Dipack kaplarında gıda ile temas

Dipack, BRCGS sertifikalı tesisinde gıda ile temasa uygun PET ve PP hammaddeden termoform yöntemiyle kap üretir. Kalıpları kendi atölyesinde hazırlar; ayrıca müşteri kalıbıyla özel üretim kaplar yapar.

Sıcak servis için PP sıcak yemek kapları öne çıkar; çiğ et ve reyon ürününde ise soğuk zincire dayanan et kapları uygundur. Soğuk meze ve salata için ise sızdırmaz kaplar ile salata kapları uygundur.

Teklif isterken ürün kodlarıyla birlikte uygunluk belgelerini ve kullanım koşullarını da talep edin. Böylece kararınızı numune ve belgeyle verirsiniz. Ürün listesinin tamamı için ise Dipack kataloğunu inceleyin.

Gıdaya uygun plastik hakkında sık sorulan sorular